Qoraqalpogʻiston va Orol dengizi

Qoraqalpogʻiston Oʻzbekistonning gʻarbiy uchdan bir qismini egallaydi, mehmonlarining esa juda oz qismini qabul qiladi. Bu respublika ichidagi respublika, oʻz tili va dasht, tuz hamda Amudaryo deltasidan iborat oʻz manzarasi bor; bu yerga kelish sabablari sharqdagi hech narsaga oʻxshamaydi. Nukusda bir kishining toʻplamidan oʻsib chiqqan muzey 1920–1930-yillardagi rus va oʻzbek rassomlarining asarlarini saqlaydi — ularni Igor Savitskiy asarlarning koʻpini boshqa hech qayerda koʻrsatib boʻlmaydigan paytda yigʻgan. Muzeyga uzoq bir tong va suratlarni biladigan gid kerak.

Nukusdan shimolga yoʻl bir vaqtlar Orol dengizidagi baliqchilar porti boʻlgan Moʻynoqqa olib boradi. Dengiz endi ufqdan ancha narida, unda ishlagan kemalar esa eski bandargoh devori ostidagi qumda yotibdi — bu odamlar odatda jim qolib ketadigan joy. Yana bir kuni va boʻm-boʻsh kengliklarga ishtiyoqi borlar Ustyurt platosi orqali suvning oʻzigacha borib, qirgʻoqdagi lagerda tunashi mumkin. Qaytishda — Xoʻjayli yaqinidagi Mizdahkon, ikki ming yildan ortiq vaqtdan beri dafn qilinadigan maqbaralar va ziyoratgohlar tepaligi.

Odatdagi maʼnoda bu qulay mintaqa emas, va biz buni ochiq aytamiz. Masofalar uzoq, Moʻynoqdan narigi yoʻllar asfaltsiz, Nukusdagi mehmonxonalar oddiy. Buning evaziga u Ipak yoʻli shaharlari butun goʻzalligiga qaramay endi bera olmaydigan narsani beradi: deyarli hech kim bormaydigan joyda, bu yerlarni va yoʻl boʻyidagi odamlarni biladigan shaxsiy haydovchi va gid bilan boʻlish imkonini. «Xorazm va Orol dengizi» sayohatimiz yetti kunidan uchtasini respublikaga ajratadi: Nukus, Moʻynoq va Xiva yoʻlida Ayozqalʼa etagida bir tun. Qirgʻoqning oʻzi — yana bir uzun kun va bir tun; sayohat maslahatchingiz ularni xohlaganlar uchun qoʻshadi. Mintaqani Xivagacha boradigan istalgan yoʻnalishga ham ulash mumkin.