Ziyoratgohlar va muqaddas joylar

Oʻzbekiston ziyoratgohlari — odamlar hanuz duo qilgani keladigan joylar, va ularga aynan shu tomondan yondashgan maʼqul. Yodgorlik deb qaralsa, ular koshindan iborat; ibodat chogʻida koʻrilsa — butunlay boshqa narsa. Toshkentda Hazrati Imom majmuasi — eski shahar namoz oʻqiydigan joy, kutubxonasida esa dunyodagi eng qadimiy Qurʼon nusxalaridan biri saqlanadi. Samarqanddagi Shohi Zinda — Paygʻambarning amakivachchasi Qusam ibn Abbos ziyoratgohi atrofida oʻsib chiqqan maqbaralar koʻchasi, va ziyoratchilar hanuz uning zinapoyasidan koʻtariladi. Buxoro tashqarisida Naqshbandiya tariqatining asoschisi Bahouddin Naqshband maqbarasi oʻz hovlilari orasida, hovuz yonida turadi va kamdan-kam boʻsh boʻladi. Nurotada Chashma bulogʻi masjid yonidan chiqib, tiniq hovuzni toʻldiradi: bu yerda suv muqaddas sanaladi, baliqlarga esa hech kim tegmaydi. Hammasidan olisda — Qoraqalpogʻistonda, Xoʻjayli yaqinidagi Mizdahkon tepaligi; bu yerda ikki ming yildan ortiq vaqtdan beri dafn qilib kelinadi. Shahrisabzdagi Dorus Saodatda esa Temur oʻzi uchun tayyorlatgan daxma turibdi. U bu daxmaga hech qachon qoʻyilmagan: u Samarqandda, Goʻri Amir gumbazi ostida yotadi.

Odob qoidalari oddiy, va ularni ochiq aytib qoʻygan maʼqul. Poyabzal boshqalar yechgan joyda yechiladi. Yelka va tizzalar yopiq qoladi, ayollar esa masjid yoki mozor ichiga kirish uchun yengil roʻmol olib yuradi. Namoz oʻqiyotgan hech kim avval ruxsat soʻralmasdan suratga olinmaydi. Payshanba kechqurunlari va juma kunlari — eng gavjum vaqt, hovlilar oilalar bilan toʻladi; bu eng sokin soatlar emas, ammo koʻpincha eng taʼsirchani. Shaxsiy gidingiz eshiklar tepasidagi va sagʻanalardagi bitiklarni oʻqiydi va qachon jim turish kerakligini biladi.

Biz tashkil qiladigan narsa — asosan soat va hamroh masalasi. Tashriflar kunning sokin paytiga moʻljallanadi: Hazrati Imom — erta tongda, maydon hali salqin ekanida; Shohi Zinda — tushdan keyin kechroq, guruhlar siyraklashib, koshinlarga past nur tushganda; Naqshband — ertalab, birinchi navbatda, yoki uni toʻla holida koʻrishni afzal bilsangiz, payshanba kechqurun. Gid bu yerda boshqa koʻp kunlardagidan muhimroq: bizning gidlarimiz tasavvuf tariqatlarini tushuntirib bera oladi va tongni maʼruzaga aylantirmasdan bir temuriylar maqbarasini boshqasidan ajratadi, qaysi savollar mashinagacha kutishini ham biladi. Bularning hech biri alohida dastur emas. Bu — uni oʻz ichiga olgan sayohatlardan ip boʻlib oʻtadigan narsa, shunda odamlar namoz oʻqiyotgan hovlidagi bir soat bozor bilan poyezd orasida oʻz-oʻzidan oʻrin topadi. Sayohat maslahatchingizga bu siz uchun muhimligini ayting, biz esa unga kerak boʻlgan vaqtni ajratamiz.