Choʻl va oʻtovlar

Qizilqum oʻz nomini bekorga olmagan: yilning koʻp qismida bu yerdagi qum chindan ham qizgʻish — pishgan loy rangidagi past qumtepalar, saksovulzorlar, deyarli qimirlamaydigan ufq. Choʻl Oʻzbekistonning oʻrtasini, Amudaryo bilan Sirdaryo oraligʻini egallaydi va Xiva, Buxoro va Samarqand orasidagi har qanday sayohat uning qaysidir qismini kesib oʻtadi. Koʻpchilik sayohatchilar uni mashina oynasidan koʻradi. Bizningcha, u bir tunga arziydi.

Choʻlga yoʻl Nurota orqali oʻtadi — bu uning janubiy chekkasidagi kichik shahar, bu yerda vayrona qalʼa etagidan buloq chiqib, asrlar davomida boqib kelingan va hech kim tegmagan baliqlar suzadigan tiniq hovuzni toʻldiradi. Yana bir soat shimolda qum Aydarkoʻlda tugaydi — 1960-yillargacha boʻlmagan uzun, sayoz koʻl: Sirdaryoning toshqin suvi pastlikka qoʻyib yuborilgan va shu yerda qolib ketgan. Qushlar koʻlni sayohatchilardan ancha oldin topgan. Oʻtov lagerlari suvdan bir necha daqiqalik piyoda yoʻlda, qum ustida turadi: aylana boʻlib tikilgan kigiz oʻtovlar, polda gilamlar, oʻrtada gulxan. Kun botishiga yaqin, yorugʻlik choʻzilib tilla rangga kirganda, ikki oʻrkachli tuyada saksovulzor ichiga chiqasiz va olovda pishirilgan kechki ovqatga qaytasiz. Koʻp lagerlarda qorongʻi tushgach gulxan boshiga doʻmbira koʻtargan xonanda keladi.

Keyin — osmon. Atrofda necha kilometrlab birorta qishloq yoʻq, gulxan soʻngach Somon yoʻli choʻlning bir chekkasidan ikkinchisigacha zich yoʻl boʻlib koʻtariladi. Oʻtovlar issiq va sodda: yoʻlaklar va kalitlar oʻrniga kigiz va koʻrpalar; tong erta otadi va shunchalik salqinki, birinchi navbatda choy ichgingiz keladi. Biz bu tunni Samarqand bilan Buxoro orasiga qoʻyamiz — «Oʻzbekiston boʻylab katta sayohat»da va Nurota orqali oʻtadigan ikki kunlik yoʻnalishda — hamda qaysi lager yaxshiroq saqlanganini va apreldan oktyabrgacha tunlar qachon sovuq boʻlishini ochiq aytamiz. Yoʻl, lager va tuyani sayohat maslahatchingiz tashkil qiladi. Sizdan faqat issiqroq kiyim talab qilinadi.